خرمآباد سالهاست با چالشهای جدی در حوزه حملونقل شهری دستوپنجه نرم میکند. ساختار جغرافیایی این شهر، محدودیتهای بسیاری را برای گسترش شبکه معابر ایجاد کرده و حجم قابل توجهی از ترافیک را به داخل شهر میکشاند.
در چنین شرایطی، توسعه کمربندیها فراتر از یک پروژه راهسازی ساده است و به عنوان بخشی حیاتی از بازآرایی شبکه ترافیکی و حتی توسعه کالبدی خرمآباد به شمار میرود.
استاندار لرستان اخیراً اعلام کرده است که کمربندی غربی خرمآباد با اعتباری اولیه بالغ بر ۷ هزار میلیارد تومان وارد فاز اجرایی شده است. هدف از این پروژه، علاوه بر کاهش ترافیک، ایجاد زمینه رونق شهری و توسعه مناطق کمتر برخوردار عنوان شده است.
در گامی تازه، سید سعید شاهرخی در کارگروه مولدسازی استان خبر داد که از مجموع تقریبی ۳ هزار میلیارد تومان املاک مورد بررسی، ۲.۲ همت به کمربندی غربی خرمآباد و ۸۰۰ میلیارد تومان به تکمیل مدارس استان اختصاص خواهد یافت. به گفته استاندار، تأمین مالی این پروژه به صورت مشترک توسط وزارت راه و شهرسازی و استان انجام میشود و سهم استان از طریق مولدسازی تأمین خواهد شد.
این ارقام، در صورت تبدیل شدن از مرحله تصمیم به منابع قابل استفاده، میتوانند بخش عمدهای از دغدغههای مالی این طرح را برطرف کنند.
مولدسازی؛ تبدیل داراییهای بلااستفاده به سرمایه فعال
شاید یکی از مهمترین ابعاد این تصمیم، نه خود پروژه کمربندی، بلکه رویکرد جدید به املاک دولتی باشد.
برای سالها، بخش قابل توجهی از املاک و داراییهای دولتی در سراسر کشور، از جمله لرستان، یا بلااستفاده ماندهاند یا کارکرد اقتصادی و اجتماعی متناسب با ارزش واقعی خود را نداشتهاند.
استاندار لرستان نیز با اشاره به این معضل، تأکید کرده است که املاک دولتی بلاتکلیف در نقاط مختلف استان، به ویژه در مرکز استان، شناسایی شده و طرحهای ارزشافزایی برای آنها تعریف خواهد شد. او همچنین به مواردی اشاره کرده که این املاک در سالهای گذشته مورد مرجع توریسم سوءاستفاده افراد فرصتطلب قرار گرفتهاند.
اینجاست که مفهوم مولدسازی میتواند از یک اصطلاح صرفاً اقتصادی و اداری فراتر رفته و به ابزاری قدرتمند برای توسعه تبدیل شود.
ملکی که سالها در گوشهای بلااستفاده مانده، اگر بتواند به منبع مالی برای ساخت یک مسیر ارتباطی، مدرسه، بیمارستان یا زیرساخت عمومی تبدیل شود، در واقع ارزش آن از «دارایی راکد» به «سرمایه عمومی مولد» تغییر یافته است.
اما این فرآیند یک شرط اساسی دارد: شفافیت. مردم باید از جزئیات مربوط به ارزشگذاری، میزان و نحوه تخصیص املاک و همچنین چگونگی هزینه کرد منابع حاصله به طور کامل مطلع باشند.
کمربندی غربی؛ فراتر از کاهش ترافیک
بررسی مشخصات منتشر شده نشان میدهد که کمربندی غربی خرمآباد یک مسیر معمولی نیست.
این محور حدود ۱۴ تا ۱۵ کیلومتر طول دارد و برای آن ۶ تونل و ۶ پل پیشبینی شده است. بنابراین، با پروژهای فنی، سنگین و پرهزینه مواجه هستیم که اجرای آن نیازمند مطالعات دقیق زمینشناسی، ژئوتکنیکی، ترافیکی و عمرانی است.
کارکرد این پروژه نیز فراتر از عبور چند خودرو از یک مسیر جدید است.
هدف اصلی، انتقال بخشی از ترافیک عبوری از بافت شهری، افزایش ظرفیت شبکه ارتباطی و ایجاد دسترسی مناسبتر میان محورهای شمالی، شمالغربی، جنوبی و جنوبغربی خرمآباد عنوان شده است.
در واقع، اگر پروژه مطابق برنامه اجرا شود، میتواند بخشی از ترافیکی را که امروز ناچار به عبور از معابر شهری است، به خارج از هسته اصلی شهر هدایت کند.
این موضوع به معنای کاهش فشار بر معابر مرکزی، کاهش زمان سفر، کاهش استهلاک معابر شهری و در صورت طراحی صحیح، افزایش ایمنی تردد خواهد بود.
همافزایی کمربندیهای شرقی و غربی
اهمیت کمربندی غربی زمانی بیشتر مشخص میشود که آن را در کنار کمربندی شرقی ببینیم.
استاندار لرستان اعلام کرده است که کمربندی شرقی خرمآباد در حال آسفالت است و قرار است به زودی زیر بار ترافیک برود. همزمان، عملیات اجرایی کمربندی غربی نیز با اعتبار اولیه ۷ همت آغاز شده است.
بنابراین، خرمآباد در حال حرکت از الگویی است که بخش مهمی از بار ترافیکی را به یک مسیر محدود وابسته میکرد، به سمت شبکهای که در آن مسیرهای پیرامونی میتوانند مکمل یکدیگر باشند.
البته این هدف زمانی محقق خواهد شد که اتصال کمربندیها به سایر محورهای ارتباطی، تقاطعها و ورودی و خروجیهای شهر به درستی طراحی شود.
ساخت یک جاده به تنهایی ترافیک را حل نمیکند؛ بلکه شبکه راههاست که ترافیک را مدیریت میکند.
اعتبار ۸۰۰ میلیاردی مدارس؛ وجه دیگر مولدسازی
در کنار ۲.۲ همت اختصاص یافته به کمربندی غربی، ۸۰۰ میلیارد تومان نیز برای تکمیل مدارس استان در نظر گرفته شده است.
این بخش از تصمیم را نیز نباید در سایه پروژه بزرگراهی نادیده گرفت.
لرستان همچنان با نیازهای جدی در حوزه زیرساخت آموزشی مواجه است و تبدیل بخشی از داراییهای دولتی به مدرسه و فضای آموزشی، نمونه دیگری از این است که چگونه میتوان داراییهای راکد را به زیرساخت عمومی تبدیل کرد.
به بیان سادهتر، اگر یک ملک دولتی بلااستفاده بتواند امروز هزینه ساخت یک مدرسه را تأمین کند، فردا نتیجه آن نه در ترازنامه یک دستگاه دولتی، بلکه در کلاس درس یک دانشآموز لرستانی دیده خواهد شد.
کمربندی غربی و توسعه جنوب خرمآباد
یکی دیگر از نکات مهم در سخنان استاندار، پیوند دادن پروژههای زیرساختی با توسعه مناطق کمتر برخوردار خرمآباد است.
شاهرخی پیشتر گفته بود اجرای کمربندی غربی علاوه بر کاهش ترافیک، میتواند به رونق شهری و توسعه مناطق کمتر برخوردار کمک کند. همچنین توسعه جنوب خرمآباد و ادامه مسیر ساحلی از پارک شاپوری تا فرودگاه را در زمره برنامههای مورد تأکید قرار داده است.
این نگاه، در صورت اجرای واقعی، میتواند از یک الگوی قدیمی فاصله بگیرد؛ الگویی که در آن پروژههای بزرگ عمدتاً در بخشهای برخوردارتر شهر متمرکز میشوند.
زیرساخت زمانی ارزش توسعهای پیدا میکند که فرصت ایجاد کند؛ فرصت برای ساختوساز، سرمایهگذاری، حملونقل، خدمات، گردشگری و اشتغال.
یک هشدار جدی؛ توسعه نباید به گسترش بیضابطه شهر منجر شود
البته هر پروژه بزرگراهی یک روی دیگر هم دارد.
اگر توسعه شبکه معابر بدون برنامه جامع شهرسازی، حملونقل عمومی و کاربری زمین انجام شود، ممکن است به جای حل کامل مشکل، تنها محل ایجاد ترافیک را جابهجا کند.
بنابراین لازم است همزمان با اجرای کمربندی غربی، مطالعات مربوط به کاربری اراضی اطراف مسیر، توسعه آتی شهر، حملونقل عمومی و سایر زیرساختهای شهری با دقت و جدیت دنبال شود تا از گسترش بیضابطه و بدون برنامه شهر جلوگیری به عمل آید.